PEXa Teknoloji · Robotik

Eğitimde fiziksel yapay zekâ

Fiziksel yapay zekâ, algılayan, konuşan ve hareket eden bir bedene sahip yapay zekâdır. Eğitimde bu, ekrandaki bir uygulamanın değil, öğrenciyle aynı masada oturan bir robotun ders anlatması, soru sorması ve geri bildirim vermesi demektir.

Bilim ne diyor?

Sosyal robotların öğrenmeye etkisini ölçen 147 çalışmayı bir araya getiren 2024 tarihli meta-analiz, üç net sonuç veriyor:

Kısacası kanıtlar, robotun öğretmenin yerine değil, öğretmenin yanında kullanıldığında en çok fayda sağladığını gösteriyor.

Fiziksel varlık neden fark yaratıyor?

Science Robotics dergisinde yayımlanan kapsamlı bir derleme (Belpaeme ve ark., 2018), sosyal robotların hem bilişsel hem duygusal öğrenme çıktılarını iyileştirdiğini ve sınırlı görevlerde insan özel dersine yakın sonuçlar verdiğini bildiriyor. Yazarlara göre bu etkinin ana nedeni robotun fiziksel olarak orada bulunması: geleneksel öğrenme teknolojilerinde bu yok.

Aynı yönde iki bulgu daha var:

• Yale Üniversitesi’ndeki bir deneyde (Leyzberg ve ark., 2012) 100 katılımcı mantık bulmacaları çözdü. Aynı kişiselleştirilmiş ipuçlarını odadaki robottan alanlar, ilk bulmacadan sonuncusuna ortalama 5,8 dakika hızlandı. Aynı robotu videoda izleyenlerde bu kazanç 3,9 dakikada, yalnızca ses duyanlarda 3,4 dakikada kaldı.
• 33 deneyi karşılaştıran bir derleme (Li, 2015), insanların aynı odadaki robotu ekrandaki robota ya da sanal karaktere göre daha ikna edici ve daha olumlu bulduğunu, onunla daha iyi performans gösterdiğini ortaya koydu. Belirleyici olan robotun bedeni değil, aynı ortamda bulunması.

Sınırlar ve sorumluluk

Bilimsel tablo heyecan verici, ama sınırları da açık:

• Etkiler çoğunlukla dar ve iyi tanımlanmış görevlerde ölçüldü: kelime öğrenme, bulmaca, temel matematik gibi.
• Robot tek başına bir öğretmenden daha iyi öğretmiyor. Asıl kazanç birlikte öğretimde.
• Etik sorular gerçek: Sharkey (2016), çocuklarla çalışan robotlarda mahremiyet (sürekli algılayan sensörler, kaydedilen veriler), bağlanma ve aldatma (anlıyormuş gibi görünen bir makineye duygusal bağ) ve hesap verebilirlik (sınıf içi kararları kimin verdiği) konularına dikkat çekiyor.
• Türkiye’de öğrenci verisi KVKK kapsamındadır. Her kurulum, veri akışı belgelenerek tasarlanmalıdır.

PEXa Teknoloji ne yapıyor?

Eğitim kurumlarının fiziksel yapay zekâyı kanıta dayalı ve sorumlu biçimde kullanmasına fikirden sahaya destek veriyoruz:

• Kullanım senaryosu seçimi ve beklenen öğrenme değerinin belirlenmesi
• Robot seçimi, fizibilite ve bütçe
• Entegrasyon, devreye alma ve öğretmen eğitimi
• Veri güvenliği ve KVKK uyumu

Kaynaklar

1. de Winter, J., Dodou, D., Moorlag, F., Broekens, J. (2024). Social robots in education: A meta-analysis of learning outcomes. Veri seti
2. Belpaeme, T., Kennedy, J., Ramachandran, A., Scassellati, B., Tanaka, F. (2018). Social robots for education: A review. Science Robotics, 3(21), eaat5954. Bağlantı
3. Leyzberg, D., Spaulding, S., Toneva, M., Scassellati, B. (2012). The physical presence of a robot tutor increases cognitive learning gains. CogSci 2012. PDF
4. Li, J. (2015). The benefit of being physically present. International Journal of Human-Computer Studies, 77, 23–37. Bağlantı
5. Sharkey, A. (2016). Should we welcome robot teachers? Ethics and Information Technology. Bağlantı